بعضي اصطلاحات وجود دارند که گاه به گونه اي خارق العاده برهزارتوي ِ ذهن، انديشه و رفتار آدمي تاثير مي گذارند.. حتمن گاه با تعجب ديده ايد که بسياري از افراد يک قبيله يا يک قوم، به گونه اي مشابه و نزديک به هم «فکر» مي کنند .. زبان ِ يک قوم ، ضرب المثل ها و اصطلاحات ِ رايج اش ، تاثير به سزايي در پندار، گفتار و رفتار ِ صاحبان آن زبان دارد ..

يکي از اصطلاحات ِ محلي ِ کرماني ها *** ، کلمه اي دو حرفي است که بار معنايي بسياري دارد. « چُم » در وافع مخفف عبارت ِ « چه مي دانم » است ؛ اما معلم تاريخ و جغرافيايي داشتيم که مي گفت بسته به حالت ِ شخص ِ گوينده ، گفتن اين دو حرف ، دست ِ کم سه معنا را در ذهن ِ شنونده ي آشنا به شرايط، تداعي خواهد کرد ..

1) چه مي دانم : گفتن «چُم» ، برگرداندن ِ انگشت شست ِ دو دست به سمت ِ بيرون ، بيرون آوردن لب ِ پائيني و کمي کج کردن ِ سر و گردن ..
2) به من چه يا به من مربوط نيست : رهاکردن دستها تا بالا آمدن ِ کف ِ دو دست پس از انجام حرکات اول و بالا دادن ِ شانه ها ..
3) دست از سَرَم بردار : انجام مراحل دوگانه ي فوق به اضافه ي برگرداندن سر، پشت کردن به مخاطب و حرکت به سمتي ديگر ..

در صورت ِ تاکيد گوينده جهت انتقال ِ مفهوم ِ خاصي که در ذهن دارد ، از پسوند ولله يا همان وللا نيز پس از گفتن ِ «چُم» استفاده مي شود. «چُم وللا» ديگر آخر ِ آخر ِ معاني فوق بوده و نمود ِ بارز ِ ناآگاهي ، بي توجهي و بي حوصله گي گوينده ، پس از شنيدن ِ يک استدلال يا مطرح شدن يک سوال از سوي ِ شنونده يا روي دادن ِ اتفاقي نامتعارف است. کمتر پيش مي آيد که کسي پس از شنيدن اصطلاح « چُم وللا» مجددن به طرح ِ سوال يا ارايه ي استدلال ادامه دهد، مگر آنکه با شرايط زباني اهالي آنجا آشنا نباشد يا اينکه رسالت و لجبازي ِ پيامبرگونه اي در خويش احساس کرده باشد که البته در نهايت ، جوابي درخور نخواهد يافت...

*** در سفري که به کرمان داشتم ، در مورد ِ سخنان ِ سخنگوي ِ دولت - درباره پيشرفت کرمان به سبب ِ نفوذ داشتن آنها در حاکميت و وجود شخصي به نام هاشمي رفسنجاني - با يکي از دوستان ِ ساکن ِ آنجا صحبت مي کردم ، تلخندي زد و گفت : چُم وللا .. بيرون ِش، ديگرون رو کشته .. توش، خُـدمون رو .. و يکي ديگه گفت : اي بابا، اون بدبختا ديگه چقدر وضع شون خرابه که ما شديم نماد ِ ساخته شدن دگي !